# Bu karakter ile başlayan satırlar, yorum satırı olarak değerlendirilir. # Diğer yorum satırı tanımlamaları için tanımlamalar ve ifadeler kısmına danışın. ## Örnek yapısı; bu örnek dosyadaki her Ruby ifadesi, Ruby yorumlayıcısı ## tarafından yorumlanarak sonucu `=>` ifadesinin sağına yazılır. ## örnek ifade #=> örnek sonuç ## formatındadır. ## Bazen satır aşımını önlemek için ## örnek ifade ## #=> örnek sonuç ## şeklinde yer verilecektir. # -------------------------------- # Veriler ve Temsilleri # -------------------------------- ## -- ## Sayılar: ## -- ### Ruby, tamsayı veri tipini destekler. Sayısal değerlerin sisteminizdeki temsili ### bu veri yapısıdır. # Tam sayı örneği. 1453 #=> 1453 ## Okunabilirlik için, binlik ya da ondalık kısmını `_` ile ## ayırmak mümkündür ve bu karakter tümüyle görmezden gelinir. 3_14 #=> 314 ## Negatif sayılar `-` ile başlıyor. -3750 #=> -3750 ## Oktal sayılar 03603 #=> 1923 ## Onaltılık sayılar 0x23B #=> 571 ## İkilik sayılar 0b11110000011 #=> 1923 ## Büyük sayılar temsili 12345678901234567890 #=> 12345678901234567890 ## Kayan noktalı sayılar ## Bir kayan-noktalı/Ondalıklı sayı. 3.14 #=> 3.14 ## Bilimsel notasyon 1.0e3 #=> 1000.0 ## Bir ipucu, ## üsten önce işaret! 3e+9 #=> 3000000000.0 ## -- # Mantıksal Değerler ## -- ## Mantıksal doğru ifadesi. true #=> true ## Mantıksal yanlış ifadesi. false #=> false ## -- # Metinler ## -- ## Metin sabitleri 'Bu, bir metin ifadesi.' ## Kaçışlar için 'Kaçışlar için "\\"' #=> "Kaçışlar için \"\\\"" ## Alternatif ise çift tırnaklı ifadeler. "Bu da bir metin ifadesi." ## Kaçışlarda farkı ise, "Kaçılar için '\\'" #=> "Kaçılar için '\\'" ## bazı kaçış notasyonlarına gerek kalmaması. ## Bazı notasyon karakterleri ### Yeni Satır (New Line 0x0a) "\n" #=> "\n" ### Boşluk (Space 0x20) "\s" #=> "\s" ## -- # Karakterler ## -- ## Basitçe önlerine soru işareti getirilmiş ## tek karakter sabitleridir. ?a #=> "a" ## -- # Semboller ## -- ## Ruby'de semboller, temsilleri bakımından ## Clojure'daki semboller ile benzerlerdir. :sembol #=> :sembol ## Kendileri, birinci sınıf değerdir. :türk.class #=> Symbol ## Ve aynı zamanda Unicode desteği vardır. (1.9 sürümünden beri) ## -- # Diziler ## -- ## Basitçe, Ruby dizileri birilerinden virgül ile ayrılmış, ## değer veya değer sahibi referansların köşeli parantezler ## ile çevrelenmesi ile oluşturulur. ([]) [1, 2, 3, 4, 5] #=> [1, 2, 3, 4, 5] ## Metinler için de durum aynı. ["Mustafa", "Kemal", "ATATÜRK"] #=> ["Mustafa", "Kemal", "ATATÜRK"] ## Aynı zamanda, Ruby dizileri tip bağımsız nesne ardışıklarıdır. [1881, "Mustafa", "Kemal", "ATATÜRK", 1923, "∞"] ## Aynı zamanda Unicode destekler (1.9 sürümünden beri) ## -- # Eşlemeler ## -- ## Ruby eşlemeleri, süslü parantezler içinde virgül ile ayrılan, ## anahtar ve değer ikililieridir. ## Bir tane de olabilir, {"izmir" => "kızları"} #=> {"izmir" => "kızları"} ## Ya da, birden fazla... {"izmir" => "kızları", "paris" => "sokakları"} #=> {"izmir" => "kızları", "paris" => "sokakları"} ## Aslında her değeri anahtar veya değer olarak ## yerleştirmek mümkün. ## Sembolleri, {:zafer => "30 Ağustos!"} #=> {:zafer=>"30 Ağustos!"} ## Rakamları bile. {28101923 => "Efendiler, yarın Cumhuriyeti'i ilân edeceğiz!"} #=> {28101923=>"Efendiler, yarın Cumhuriyeti'i ilân edeceğiz!"} ## Semboller için ufak bir sözdizimsel şekerleme mevcut ki, {istanbul: "beyefendi"} #=> {:istanbul=>"beyefendi"} ## Bu kullanıma göre, sembol anahtarlar ile değerler arasına ## `=>` yerine basitçe sembolün başına gelecek `:` sembolü ## getiriliyor. ## -- # Aralıklar ## -- ## Ruby aralıkları temeliyle başlangıç ve bitiş ## değerleri arasındaki aralığın veriye dönüştürülmesi ## için bir dil olanağıdır. ## (başlangıç..bitiş) notasyonu kullanılabilir. (0..10) #=> 0..10 ## REPL'ın bize verdiği ifade sizi yanıltmasın, bu bir aralıktır. ## Meraklılarıyla, dökümanın devamında içindeki değerleri ## gezeceğiz. ## Range.new notasyonu ile de ilklenebilirler. Range.new(0, 10) #=> 0..10 ## -- # Düzenli İfadeler ## -- ## İki / operatörünün ortasına tanımlanırlar. //.class #=> Regexp ## Örnek bir düzenli ifade, a harfi için. /[a]/ #=> /[a]/ # -------------------------------- # Değelerin Manipüle edilmesi # -------------------------------- ## -- ## Rakamlar ## -- ## Aritmatik, bildiğimiz şekilde. ## !! infix notasyon 235 + 1218 #=> 1453 123 - 35 #=> 88 2 * 2 #=> 4 1 / 1 #=> 1 ## Bit tabanlı işlemler. 2 & 5 #=> 0 3 | 9 #=> 11 2 ^ 5 #=> 7 ## Aslında C tipi ailesi dillerdeki gibi. Sezgisel bir yaklaşımla, hayatta kalınabilir. ## Ama yine de dökümantasyona başvurulmasını tavsiye ederim. ## -- ## Mantıksal ## -- ## ! operatörü teklidir, ve aldığı değerin mantıksal tersini alır. !true #=> false !false #=> true ## -- ## Metinler ## -- ### Boş mu ? "".empty? #=> true ### Bir bölümünü alalım. "Ölürüm TÜRKİYEM!".slice(7, 7) #=> "Türkiye" ## Bir başka şekilde, indis notasyonu ile, "Ölürüm Türkiye'm!"[7, 7] #=> "Türkiye" ## Küçük harfe dönüştürelim "LAY-LAY-LOM sana göre sevmeler...".downcase #=> "lay-lay-lom sana göre sevmeler..." ## Büyük harfa dönüştürelim "beşiktaş".upcase #=> "BEŞIKTAŞ" ## Karakterlerine ayıralım "BEŞİKTAŞ".chars #=> ["B", "E", "Ş", "İ", "K", "T", "A", "Ş"] ## Çevrelemek için "Ahmet Mete IŞIKARA".center(30) #=> " Ahmet Mete IŞIKARA " ## İçerik kontrolü için include metodu "aşk".include?(?a) #=> true ## argümanı metin tipinde de verebilirdik, ama ## yukarıdaki temsillerde gördüğümüz gibi, ## yorumlayıcı, karakter sabitini metin olarak işliyor zaten. ## Konumunu alalım. "Dayı".index("a") #=> 1 ## Elbette, tasarımında sağlıklı kararlar alınmış her ## dil gibi, Ruby'de 0'dan saymaya başlıyor. ## Metin yerleştirme yapalım "Ali Baba'nın x çiftliği var.".sub("x", "bir") #=> "Ali Baba'nın bir çiftliği var." ## Birden fazla eşleşme için, değiştirme yapalım "Dal sarkar x kalkar, x kalkar dal sarkar.".gsub("x", "kartal") #=> "Dal sarkar kartal kalkar, kartal kalkar dal sarkar." ## Düzenli ifadeler ile, cümledeki sesli harfleri değiştirelim. "Bir berber bir bere...".gsub(/[ie]/, "*") #=> "B*r b*rb*r b*r b*r*..." ## Diğer işlevler için ileri okumadaki kaynağa başvurunuz. ## -- ## Eşlemeler ## -- ## basit bir eşleme ile başlayalım. {:boy => 1.74} #=> {:boy => 1.74} ## Belirli bir anahtar, eşlememizde barınıyor mu diye ## kontrol ediyoruz. {:boy => 1.74}.has_key? :boy #=> true ## Parantezlerin yokluğu sizi yanıltmasın, ## bu bir fonksiyon çağırısıdır. ## Eşlemeden veri çekiyoruz {:boy => 1.74}.fetch :boy #=> 1.74 ## Eşlemelere veri ekliyoruz {:boy => 1.74}.merge!(kilo: 74) #=> {:boy=>1.74, :kilo=>74} ## Anahtarlarımıza bakalım {:boy=>1.74, :kilo=>74}.keys #=> [:boy, :kilo] ## Değerlerimize bakalım {:boy=>1.74, :kilo=>74}.values #=> [1.74, 74] ## Dizi olarak almak istersek {:boy=>1.74, :kilo=>74}.to_a #=> [[:boy, 1.74], [:kilo, 74]] ## Endişelenmeyin, dönüşümler için koca bir bölüm ## ayırdım. ## -- ## Diziler ## -- ## Örnek bir dizi ile başlayalım. ["Mustafa", "Kemal", "ATATÜRK"] #=> ["Mustafa", "Kemal", "ATATÜRK"] ## İlk değeri alıyoruz ["Mustafa", "Kemal", "ATATÜRK"].first #=> "Mustafa" ## Son Değeri, ["Mustafa", "Kemal", "ATATÜRK"].last #=> "ATATÜRK" ## Indis araması için `fetch` metodu. ["Mustafa", "Kemal", "ATATÜRK"].fetch 1 #=> "Kemal" ## Var olamyan bir indis ararsak hata alıyoruz. ## Fakat seçimli ikinci argüman bize indisin ## bulunamaması halinde döndürülecek değeri ## belirleme imkanı veriyor. ["Mustafa", "Kemal", "ATATÜRK"].fetch 20101927, "Nutuk" #=> "Nutuk" ## Birden fazla değer almak için, slice metodunu ## kullanabiliriz ["Fatih", "Sultan", "Mehmet"].slice 1..2 #=> ["Sultan", "Mehmet"] ## Ya da, indis notasyonu da kullanılabilir. ["Fatih", "Sultan", "Mehmet"][1..2] #=> ["Sultan", "Mehmet"] ## Baştan n tane eleman almak için take metodunu kullanıyoruz ["Fatih", "Sultan", "Mehmet"].take 2 #=> ["Fatih", "Sultan"] ## Rastgele bir dizi elemanı elde etmek için sample metodunu ## kullanıyoruz ["Fatih", "Sultan", "Mehmet"].sample #=> "Fatih" ## `sample` metodu seçimli bir argüman kabul eder. ## bu argüman rastgele istenen eleman sayısını temsil eder ["Fatih", "Sultan", "Mehmet"].sample 2 #=> ["Fatih", "Sultan"] ## Aradığınız eleman, dizide var mı kontrolü için ## include? metodu kullanılıyor ["Fatih", "Sultan", "Mehmet"].include? "Fatih" #=> true ## Dizinizdeki elemanları koşul dahilinde seçimlemek için ## select metodunu kullanıyoruz ["Fatih", "Sultan", "Mehmet"].select {|s| s.include? ?a} #=> ["Fatih", "Sultan"] ## Süzme işleminin koşulu, a karakteri içeren nesneler için olumlu. ## Not: filter metodu, select için bir takma addır. ## Ters bir yöntem, süzgeçleme için ise; ["Fatih", "Sultan", "Mehmet"].reject {|s| s.include? ?a} #=> ["Mehmet"] ## koşulumuz aynıydı, seçimleme metodumuzu değiştirdik. ### Yapısal düzenlemeler için: ## Dizileri ters çevirmek, ["Fatih", "Sultan", "Mehmet"].reverse #=> ["Mehmet", "Sultan", "Fatih"] ## Sıralamak için sort metodu, ["İş", "Aşk", "Para"].sort #=> ["Aşk", "Para", "İş"] ## Ön koşulla sıralamak için, ["İş", "Aşk", "Para"].sort {|a,b| b <=> a } #=> ["İş", "Para", "Aşk"] ## Koşulumuz basitçe tersine sıralamak için bir tanımdır. ## ileride karşılaştırma operatörlerini göreceğiz. ## Tekrarlı elemanların temizlenmesi için [1,2,3,4,5,6,7,1,2,4,1,5,6,1,2,5].uniq #=> [1, 2, 3, 4, 5, 6, 7] ## Dizilerin birleştirilmesi için [1,2] + [3,4] #=> [1, 2, 3, 4] ## infix notasyon sizi yanıltmasın, ## tasarımı gereği, her şey sınıflar ve metotlarına çağırım ## olarak yürüyor. ## Kanıtlayalım; [1,2].+([3,4]) #=> [1, 2, 3, 4] ## Peki ya aynı elemanları içerebilecek dizileri birleştirmek ## istersek ? [1,2] | [2,3,4] #=> [1, 2, 3, 4] ## | operatörü bizi, nihai sonuçtaki tekrarlı veriden koruyor. ## Peki ya bir diziyi, eleman bazında diğeriyle ## süzmek istersek ? [1,2] - [2,3,4] #=> [1] ## Notasyon sizi yanıltmasın, Küme gibi davranan bir dizi işlevi. ### Veri Dönüşümleri için: ## Dizideki her elemana uygulamak istediğiniz bir ## dönüşümü, map metodu ile uygulayabilirsiniz, ["Kontak İsmi", "Kontak Telefon Numarası"].map {|element| ""} #=> ["", ""] ## HTML konusu için yine LearnXinYminutes'e danışabilirsiniz. ## Son elde ettiğimiz veriyi birleştirmek için, ["", ""].join "" #=> "" ## Veriyi indirgemek için ise reduce metodu kullanırız, ["", ""] .reduce("") {|akümülatör, veri| akümülatör + veri} #=> "" ## Akümülatör, her operasyondan dönen ara-geçici değer. ## Bu değeri, parantez içinde ilkledik, ## eğer vermeseydik, dizinin ilk elemanı olacaktı. ## Tabi, daha kolay bir yolu var; ["", ""].reduce(:+) #=> "" ## reduce metodu, ikili bir operasyonu (akümülatör için metot!) ## sembol olarak vermenize izin verir ve bu, reduce için ## indirgeme fonksiyonu olarak kullanılır. ## Nüansları olsa da, son üç Ruby çağırımı aynı sonucu vermektedir. ## -- ## Semboller ## -- ## Ruby sembolleri, çalışma zamanında değiştirilemezler. ## Ama metinsel değerlerden semboller elde etmek mümkündür. ## Bunu dönüşümler kısmında işlemek daha doğru olacak diye düşündüm. # -------------------------------- # Dönüşümler # -------------------------------- ## -- # Rakamlar ## -- ## Sayısal değerlerin diğer tiplere dönüşümü; ## Sayısal -> Metinsel 1923.to_s #=> "1923" ## Sayısal -> Mantıksal !1923 #=> false ## Farkedebileceğiniz gibi, ## sayısal değerler, mantıksal doğru'ya değerlendiriliyor. ## Sayısal -> Sembol ## Maalesef, Ruby bile Sayısal değerden Sembol değerlerine ## doğrudan dönüşüm için metot barındırmıyor. ## Bunu yine de başarmak istersek, değeri önce ## Metinsel'e dönüştürerek Sembol dönüşümü için hazırlarız. 1923.to_s.to_sym #=> :"1923" ## Sayısal -> Dizi | bölümlenerek ## Yine doğrudan bir dönüşüm yoktur. ## Böyle bir doğrudan dönüşüm teşvik de edilmez. ## Ama ihtiyaç olabilecek bir dönüşüm. 1923.to_s.split('') #=> ["1", "9", "2", "3"] ## Öncelikle Metinsel dönüşüm yapılır, sonra ## her bir karakter için ayrılır. ## Yine her bir rakamı sayısal bir şekilde elde etmek için ## her birini Metinsel'den Sayısal değere dönüştürecek ## ifade aşağıdaki gibidir. 1923.to_s.split('').map { |i| i.to_i } #=> [1, 9, 2, 3] ## -- # Mantıksal ## -- ## Mantıksal -> Metinsel true.to_s #=> "true" false.to_s #=> "false" ## Mantıksal değeler için gerçeklenmiş başka bir dönüşüm ## metodu olmadığı için, bu kısmı dilde ufak bir nüansa ayırmak ## istedim. ## Kaynak için ileri okumaya başvurunuz. ## Hangi programlama dilinden gelirseniz gelin, ## dilde doğruluk değerleri diye bir küme vardır. ## Hangi değerlerin mantıksal doğru değerine dönüşeceği, ## bu değer yerine geçebileceği ## fikri üzerine kurulu bir küme. ## Ve Ruby'de nil değeri, false dışında, mantıksal yanlış değerine çözümlenen tek şey. ## Bu ön bilgi ile doyduysak, başlayalım. !!nil #=> false !!false #=> false !!0 #=> true !!"" #=> true ## Şimdi ne oldu burada ? ## `!!` ifadesi; değilinin değili, yani kendisi. Tek bir farkla. ## Verinin türü değiştiriliyor. Mantıksal olarak yorumlanıyor. ## Yukarıda, nil ve false ifadeleri mantıksal olarak yanlış olarak yorumlanıyor. ## Diğerleri ise mantıksal doğru. ## -- # Metinsel ## -- ## Metinsel -> Sayısal ## Öncelikle dilde ufak bir tuzağa dikkat çekmek isterim. "".to_i #=> 0 "asd".to_i #=> 0 ## Sayısal yorumlaması geçersiz ve boş her metinsel değer, ## 0 rakamına değerlendirilir. ## Başarılı bir dönüşüm, "1234".to_i #=> 1234 ## Sayı sistemini belirleyebileceğiniz seçimli bir argüman ## kabul ediyor, to_i metodu. "1234".to_i 5 #=> 194 ## 1234 sayısının, beşlik tabandaki karşılığı. ## Tam sayı dışında doğrudan dönüşümler ## dil olanağı olarak sunulmuş durumda; ## Kompleks sayı olarak, "1234".to_c #=> (1234+0i) ## Ondalık (Kayan-noktalı) sayı olarak, "1234".to_f #=> 1234.0 ## Rasyonel sayı olarak, "1234".to_r #=> (1234/1) ## Metinsel -> Mantıksal ## Mantıksal değerin kendisi için tersinin, tersini alırız !!"seçkin" #=> true ## Mantıksal tersi için ise tersini, !"seçkin" #=> false ## Metinsel -> Sembol "cengiz".to_sym #=> :cengiz ## Metinsel -> Dizi "Cengiz Han".split #=> ["Cengiz", "Han"] ## split metodu, seçimli argümanının varsayılan değeri ## boşluk karakteridir. ## Metinsel -> Dizi | bölümlenerek "Cengiz Han".split "" #=> ["C", "e", "n", "g", "i", "z", " ", "H", "a", "n"] ## -- # Sembol ## -- ## Sembol -> Metinsel :metin.to_s #=> "metin" ## Başka bir dönüşüm için dilin bir teşviki yoktur. ## -- # Diziler ## -- ## Dizi -> Metinsel [1,2,3,4,5].to_s #=> "[1, 2, 3, 4, 5]" ## -- # Eşlemeler ## -- ## Eşleme -> Dizi {a: 1, b: 2, c: 3}.to_a #=> [[:a, 1], [:b, 2], [:c, 3]] ## Her bir anahtar-değer çifti bir dizi olarak ## değerlendirilir ve elemanları sırasıyla ## anahtar ve değerdir. ## Eşleme -> Metinsel {a: 1, b: 2, c: 3}.to_s #=> "{:a=>1, :b=>2, :c=>3}" ## inspect metodu için bir takma addır. # -------------------------------- # Tanımlamalar, ifadeler, yorumlama. # -------------------------------- ## -- ## Yorumlama ## -- ## Dökümanın başından beri gördüğümüz bu tek satır yorumlama operatörü ## (#) ## kendinden sonra gelen her şeyin, satır boyunca yorumlama olarak ## değerlendirilmesi gerektiğini Ruby yorumlayıcısına söyler. ## Ruby, farklı yorumlama imkanları da sağlamaktadır. ## Örneğin; =begin Başlangıç ifadesi (=begin), sonlandırma ifadesi (=end) ile arasında kalan her şeyi yorum satırı olarak ele alır. =end ## -- ## Global değişkenler. ## -- ## Ruby evrensel değişkenleri, kapsamı en geniş değişken türüdür. ## Her yerden erişilebilir... ## Basitçe dolar sembolü ( $ ) ile başlarlar. $evrensel_bir_değişken = 42 #=> 42 ## Bir çok metadoloji ve yöntem ve teknoloji, size ## evrensel değişkenler kullanmanın projenizi karmaşıklaştıracağı ## ve bakımını zorlaştıracağını söyler; Haklıdırlar... ## -- ## Varlık değişkenleri. ## -- ## At ( @ ) sembölü ile başlarlar ve isimlerinin de ifade ettiği ## gibi, kendileri bir Sınıf'ın değeridir. class Varlık def initialize() @varlık_değişkeni = 101 end def göster() puts "Varlık değişkeni: #@varlık_değişkeni" end end varlık1 = Varlık.new() varlık1.göster() #=> Varlık değişkeni: 101 ## Sınıf tanımı şimdilik kafanızı karıştırmasın. ## İlgilenmemiz gereken kısım; ## @varlık_değişkeni = 101 ## ifadesidir. Ve nesne özelinde tanımlama yapar. ## Kapsamı sadece o nesnedir. ## ! NOT: ilklenmemiş varlık değişkenleri nil ön değeri ile ## yaşam döngüsüne başlar. ## -- ## Sınıf değişkenleri. ## -- ## Sınıf değişkenleri iki at ( @@ ) sembölü ile başlarlar. ## Tanımlar, herhangi bir metot içinde ## kullanılmadan önce ilklenmelidirler. ## İlklenmemiş bir Sınıf Değişkenine referansta bulunmak, ## bir hata oluşturur. class Sınıf @@sınıf_nesne_sayısı = 0 def initialize() @@sınıf_nesne_sayısı += 1 end def göster() puts "Sınıf sayısı: #@@sınıf_nesne_sayısı" end end sınıf_varlığı1 = Sınıf.new() sınıf_varlığı2 = Sınıf.new() sınıf_varlığı3 = Sınıf.new() sınıf_varlığı1.göster() #=> Sınıf sayısı: 3 ## -- ## Yerel değişkenler. ## -- ## Yerel değişkenlerin isimlendirmesi küçük harf ## ya da alt çizgi ( _ ) ile başlar ve kapsamı tanımın ## yapıldığı sınıf, modül, metot yada blok içinde kalır. ## -- ## Sabitler. ## -- ## Ruby sabitleri, büyük harf ile tanımlanırlar ve ## kapsamları için iki senaryo mevcuttur; ## - Sınıf ya da Modül içinde tanımlanırlarsa ## Tanımın yapıldığı blok içinden erişilebilir. ## - Sınıf ya da Modül dışında yapılan tanımlar ise ## Evrensel bir kapsama sahiptir ve her yerden ## erişilebilirler. ## Örneğin: class Sabit SABİT = 299_792_458 def göster puts "Sabit değer: #{SABİT}" end end # Create Objects sabit = Sabit.new() sabit.göster() #=> Sabit değer: 299792458 ## İfadenin tanımındaki alt çizgiler sizi yanıltmasın ## binlik ayracı olarak kullandım ve Ruby yorumlayıcısı ## tamamen görmezden geliyor. ## Bknz: Veriler ve Temsiller: Sayılar. ## -- ## Sözde Değişkenler. ## -- ## Ruby özel bir dil. ## Öyle ki, Bazı sözde-değişkenler ile ## size, ihtiyacınız olabileceği erişimi sağlar. ## Ama onlara atama yapamazsınız. ## Sözde değişkenler ve kullanımları ## ile ilgili İleri okumaya başvurunuz. # -------------------------------- # Konvansiyonlar ve teşvikler. # -------------------------------- ## Konvansiyonlar: ## -- ## İsimlendirme Konvansiyonları: ## Döküman boyunca yaptığım gibi, ## tanımlayıcılar ve erişilebilir tanımlanmış ifadeler ## için lütfen önerildiği gibi İngilizce kullanın. ## İsimlendirme, Bilgisayar bilimlerinde yeterince ## ağır bir zemin ve dilin teşvik ettiği rehber ## ve önerdiği konvansiyonları takip ederek ## bakımı, okuması ve geliştirmesi kolay projeler ## gerçeklemek mümkündür. ## -- ## Semboller, Metotlar ve Değişkenler için ##-Snake Case ( snake_case ) kullanılması önerilir. ## -- ## Sınıflar için Camel Case (CamelCase): ## Sınıf isimlendirmeleri için önerildiği gibi, ## Camel Case isimlendirme notasyonuna sadık kalın. ## -- ## Dosyalar ve Klasörler için Snake Case (snake_case): ## Dosya ve klasörleri isimlendirmek için lütfen ## Snake Case isimlendirme konvansiyonuna sadık kalın. ## -- ## Dosya Başına Bir Sınıf: ## Her dosyada bir sınıf barındırmaya özen gösterin. ## --- ## Bu kısımdaki teşvik içerikleri ## rubocop-hq/ruby-style-guide'dan gelmektedir. ## ! Rehbere göre bu dökümanı düzenle! ## -- ## Girintileme: ## Girintileme için TAB yerine, iki boşluk kullanın. def bir_metot birşeyler_yap end ## Yerine; def bir_metot birşeyler_yap end ## -- ## Satır Başına Karakter: ## Satır başına maksimum 80 karakter olacak şekilde ## dökümanı yapılandırın. ## -- ## Satır Sonları: ## Unix-Stili satır sonlarını kulanın. ## Eğer Git kullanıyorsanız; ## $ git config --global core.autocrlf true ## ifadesi sizi bu zahmetten kurtaracaktır. ## -- ## Satır Başına Bir İfade: ## Satır başına bir ifade kullanın. puts 'test!'; puts 'test!' ## Yerine; puts 'test!' puts 'test!' ## -- ## Boşluklar ve Operatörler: ## Operatörler, virgüller, ifade ayraçları ## aralarında boşluk bırakın. toplam=1+2 x,z=1,2 class FooError nil ## Çağırım, kendini çağıran kaynağa nil döndürmekte. ## Değerlendirmenin sonucunda, Ruby yorumlayıcısı, ## ifadenin değerini nil olarak çıktılar. ## Fakat, puts çağrıları, girdi/çıktı işlevimizi ## yerine getirir ve metinleri ekrana basar. ## Blokların argüman almaları da mümkündür: def selamla_sonra_değer_ile_çağır puts 'Selamlar!' yield('Hain Kostok') ## tüm sihir burada! end selamla_sonra_değer_ile_çağır {|isim| puts "Sana da selam, #{isim}!"} #= Selamlar! #= Sana da selam, Hain Kostok! #=> nil ## Detaylı bilgi için, ileri okumaya başvurunuz. ## -- ## Eğer ( if ) kontrol ifadesi: ## Algoritmanızda dallanma imkanı sağlar. ## Şablonu: ## if koşul_ifadesi [then] ## yürütülecek_kod ## [elsif bir_diğer_koşul [then] ## yürütülecek_diğer_kod] ## [else ## yürütülecek_bir_diğer_kod] ## end ## Bu kalıba sadık kalarak, dallanmalarımızı kodlarız. ## Köşeli parantezler, sezgisel olarak anlaşılacağı üzere ## seçimli ifadelerdir. ## Örnek: if true puts 'Koşul ifadesi, buradan devam edecek!' else puts 'Buradan değil.' end #= Koşul ifadesi, buradan devam edecek! #=> nil ## -- ## Eğer ( if ) düzenleyicisi: ## Kompak bir dil olanağıdır. Aynı şekilde, çalıştırılacak kod ## ve bir koşul ifadesi alır. Ve koşul ifadesine bakarak ## ifadenin yürütüleceğine karar verir. ## Şablonu: ## çalıştırılacak_kod if koşul_ifadesi ## Örnek: puts 'Bu ifade yürütülecek!' if true #= Bu ifade yürütülecek! #=> nil ## -- ## Durum ( case ) kontrol ifadesi: ## Bir koşul ifadesi ve bir ya da daha fazla karşılaştırma ifadesi ## alarak, eşleşen bloğu yürütür. ## Şablonu: ## case koşullanacak_ifade ## [when karşılaştırma_ifadesi [, karşılaştırma_ifadeleri ...] [then] ## yürütülecek_kod ]... ## [else ## eşleşme_olmazsa_yürütülecek_kod ] ## end yaş = 27 case yaş when 0 .. 2 puts "bebek" when 3 .. 6 puts "küçük çocuk" when 7 .. 12 puts "çocuk" when 13 .. 18 puts "genç" else puts "yetişkin" end #= yetişkin #=> nil ## -- ## .. Sürece ( while ) kontrol ifadesi: ## Aldığı koşul ifadesini kontrol eder, ## kontrol bloğunu çağırır ve tekrar kontrol eder. ## Koşul ifadesi doğru olduğu sürece, kontrol bloğu ## çağırılmaya devam eder. ## Şablonu: ## while koşul_ifadesi [do] ## yürütülecek_kod ## end ## Örnek: $n = 0 $sayı = 5 while $n < $sayı do puts("Döngü içinde n = #$n" ) $n +=1 end #= Döngü içinde n = 0 #= Döngü içinde n = 1 #= Döngü içinde n = 2 #= Döngü içinde n = 3 #= Döngü içinde n = 4 #=> nil ## -- ## .. Sürece ( while ) düzenleyicisi: ## Eğer düzenleyecisi gibi, kompak bir dil olanağıdur. ## Kontrol ifadesinin işlevini yerine getirir, ## ama satır içi kullanıma müsade ederek. ## Şablonu: ## çalıştırılacak_kod while koşul_ifadesi ## Yada: ## begin ## çalıştırılacak_kod ## end while koşul_ifadesi ## -- ## İçin ( for ) kontrol ifadesi: ## N kere, I kere, X kere gibi ifadelerin dildeki kontrol ## karşılığıdır. Çoklu veri üzerinde iterasyonlar yapmanızı ## veri üzerinde operasyonlar yürütmenizi sağlar. ## Şablonu: ## for değişken [, başka_değişken ...] in ifade [do] ## yürütülecek_kod ## end ## Örnek: for i in 1..5 puts i end #= 0 #= 1 #= 2 #= 3 #= 4 #= 5 #=> 0..5 ## Ardışıkları itere etmek için tek yol bu değil tabii. ## İlerleyen kısımda buna yer verilecektir. ## -- ## Sonlandırıcı ( break ) kontrol ifadesi: ## Bu kontrol ifadesi yürütüldüğünde, çalışma zamanını ## en iç tekrarlı bloktan çıkarır. ## Örnek: for i in 1..5 break if i > 2 puts i end #= 0 #= 1 #= 2 #=> nil ## break kontrol ifadesi, if düzenleyecisi ile çevrelenmiştir. ## if i > 2 ## break ## end ## ifadesi ile eşdeğerdir. ## ifade yürütüldüğü anda, en yakın tekrarlı blok terkedilir. ## Yorumlayıcı, sonraki ifadeden yürütmeye devam eder. ## Diğer kontrol ifadeleri ve kullanımları için ileri okumaya başvurunuz... # -------------------------------- # Özel anahtar kelimeler; kullanımları ve örnekleri. # -------------------------------- ## -- ## __ENCODING__: ## Bu anahtar kelime size yorumlayıcı kodlama türünü verecektir. __ENCODING__ #=> "#" ## Platform, araç ve çalışma zamanı yürütme ## yönteminize bağlı olarak alacağınız çıktı ## değişiklik gösterebilir. ## -- ## __LINE__: ## Geçerli dosyada, yürütme satır numarasını verir. __LINE__ #=> 67 ## Platform, araç ve çalışma zamanı yürütme ## yönteminize bağlı olarak alacağınız çıktı ## değişiklik gösterebilir. ## -- ## BEGIN ve END: ## BEGIN: ## Dosyadaki tüm içerikten önce yürütülür. ## END: ## Dosyadaki tüm içeriklerden sonra yürütülür. ## -- ## alias: ## Herhangi bir tanımlayıcı için takma ad tanımlamanıza ## olanak sağlar. $eski = 0 alias $yeni $eski $yeni #=> 0 ## -- ## and: ## Düşük öncelikli bir Mantıksal VE operatörü. ## -- ## begin / end ve rescue: ## İstisnalar begin / end blokları ## arasında ele alınır ve `rescue` anahtar kelimesi ile ## işlenirler. ## İstisnalar ve mantalitesine dair ön girişi ## Teşvik edilen paradigma ve anlatımı kısmında bulabilirsiniz. ## Hata yönetimi, Ruby'de de özenle işlenmiş bir konudur. ## Örnek: begin yanlış_bir_hesaplama = 2/0 puts "Hesaplama sonucu: #{yanlış_bir_hesaplama}" rescue ZeroDivisionError => hata_nesnesi puts "Sıfıra bölümle ilgili bir hata yakalandı: #{hata_nesnesi.message}" end #= Sıfıra bölümle ilgili bir hata yakalandı: divided by 0 #=> nil ## Örneğimizde matematiksel sistemimiz için hatalı bir ## işlem gerçekleştiriyoruz. Sonrasında hatayı ilgili ## hata durumu için belirlediğimi alanda yönetiyoruz. ## Örnekte hatayı çıktılayarak yönettik, gerçek dünyada ## biraz daha kompleks gerçekleşebilir. ## Gerçek dünya örnekleri için ileri okumaya başvurabilirsiniz. ## -- ## defined?: ## defined?, argümanını metinsel olarak açıklayan bir dil olanağıdır. ## Örnek: RUBY_VERSION #=> "2.4.0" defined? RUBY_VERSION #=> "constant" defined? nil #=> "nil" defined? puts #=> "method" ## -- ## ensure: ## Hata yönetiminin bir parçası olarak dilde görev atfedilen ensure, ## blok içinde, hata olsun ya da olmasın yürütüleceği garanti edilen ## dil ifadeleri için bir imkandır. ## Örnek: begin yanlış_bir_hesaplama = 2/0 puts "Hesaplama sonucu: #{yanlış_bir_hesaplama}" rescue ZeroDivisionError => hata_nesnesi puts "Sıfıra bölümle ilgili bir hata yakalandı: #{hata_nesnesi.message}" ensure puts "Hesaplama bloğu sonlandı!" end #= Sıfıra bölümle ilgili bir hata yakalandı: divided by 0 #= Hesaplama bloğu sonlandı! #=> nil ## -- ## self: ## Nesnenin kendisine erişim sağlayan bir dil olanağı. ## Örnek: dünya = "Dünya!" #=> "Dünya!" dünya #=> "Dünya!" dünya.class #=> String def dünya.selamla "Merhaba, " + self end #=> :selamla dünya.selamla #=> "Merhaba, Dünya!" ## Nesnenin kendisine bir metot tanımladık, ## bunu yaparken de değerine erişim sağladık. ## -- ## super: ## Nesne yönelimli programlama (spesifik olarak, obje tabanlı) ## paradigmasına göre, kalıtım konseptinde, türeyen sınıfın ## türetildiği sınıfa erişimi (üst sınıfı, atası, hiyerarşik üstü) ## bu anahtar kelime ile gerçekleşir. class A def initialize(a) @a = a end end class B < A def initialize(a, b) @b = b super a end end b = B.new 1, 2 #=> # ## super ile üst sınıfın ilklenmesi gerçekleştirildi, ## aldığımız çıktıda da @a=1 çıktısıyla gözlemlenebilir. ## Bu konunun, dilin paradigma teşviği ile ilgili ## olduğunu ve anlamazsanız, Paradigma başlığını bitirdikten ## sonra tekrar bu örneği değerlendirmeniz gerektiğini hatırlatırım. ## -- ## yield: ## Ruby blokları kısmında anlattık, ama, burada da bir nüanstan ## bahsetmeden geçemeyeceğim. ## Çalıştırılabilir ifadeleri çalıştırmanın birden fazla yolu vardır. ## Fakat yield, en performanslı dil olanağı olarak dökümanda işlenmiş. ## Kaynak için ileri okumaya danışın. # -------------------------------- # G/Ç ( I/O ) # -------------------------------- =begin G/Ç, Girdi/Çıktı ( Input/Output ) kısaltmasıdır. Temelde, sistemden girdi almak ve çıktı yaratmak amacıyla vardır. Girdi örnekleri: - Klavyeden bastığınız herhangi bir tuş. - Fare hareketleriniz ya da tıklamalarınız. - Mikrofonunuzun aldığı sesler. Çıktı örnekleri: - Herhangi bir dil ifadesinin sonucu. - Dijital bir ses dosyasının sese dönüşmesi. - Ekranda gördükleriniz. Fakat endişelenmeyin, G/Ç derken, şu anda biz sadece Ruby'de, - Dosya okuma/yazma. - Ekrana metin yazdırma / Bilgi okuma. - Ağ soketleri. ( biraz da olsa ) işlerinden bahsediyor olacağız. =end defined? IO #=> "constant" IO.class #=> Class ## IO sınıfı, File ve Socket gibi pratik kullanımı olan sınıfların atasıdır. ## Septikler için; File.superclass #=> IO ## Gözlemlediğiniz üzere, superclass metodu, üst sınıfı veriyor. ## -- ## Dosya Okuma ve Yazma: ## Ruby'de dosya okuma ve yazma işlemleri için, File ## sınıfını kullanacağız. ## Dosyaya yazmak için; File.write 'test.txt', "a,b,c" #=> 5 ## 5, ifadenin ürettiği dönüş değeridir. ## ve, çıktılanan karakter sayısını verir. ## Dosyadan okuma için; ## Bu kısım, açıklayıcı olması açısından ## ifadeleri teker teker işleyeceğiz. File #=> File ## Sınıfımız. File.readlines 'test.txt' #=> ["a,b,c"] ## readlines File sınıfının bir metodu ve aldığı argüman dosya yoludur. File.readlines('test.txt').first #=> "a,b,c" ## Dönüş değeri bir diziydi, her bir satır bir eleman olacak şekilde. ## Biz, kendi verilerimizi, kendi ayıracımızla kaydetmeyi seçtik. ## Eğer, `\n` satır ifadesi ile ayırmayı seçseydik, readlines ## metodu zaten işlevi gereği, bize değerleri ayrı ayrı verecekti. File.readlines('test.txt').first.split ',' #=> ["a", "b", "c"] ## verilerimizi aldık. ## Eğer yeni satır karakterini ayıraç olarak kullansaydık; File.write 'ntest.txt', ['a', 'b', 'c'].join("\n") #=> 5 File.readlines('ntest.txt').map(&:chomp) #=> ["a", "b", "c"] ## Bu da genel kullanımlı bir yaklaşımdır. ## -- ## Ekrana bilgi yazdırma ve Okuma: ## Konsol'a bilgi çıktılamak için, ## önceden tanımlanmış $stdout global nesnesini kullanacağız. ## Pratik kullanımda, prints işlevinden bir farkı yoktur. ## Aynı sonuca ikisi ile de ulaşabilirsiniz. $stdout.print "Bu bir çıktı.\n" #= Bu bir çıktı. #=> nil ## Şimdi kullanıcıdan bilgi okuyalım: $stdin.gets #! Bu kısımda hiç bir çıktı verilmez ve aksine #! sizden girdi beklenir. Bir metin yazın ve onaylamak için #! enter tuşunu kullanın. #- Bu bir girdi metni! #=> "Bu bir girdi metni!\n" ## Aldığımız veriyi temizlenin yolunu biliyoruz. ## Dönüş değerine chomp metodunu uygulamak. $stdin.gets.chomp #- Bu bir girdi metni! #=> "Bu bir girdi metni!" ## -- ## Ağ girdi/çıktı yönetimi ## Ruby'de soketler (Socket) ## haricen çalışma zamanına dahil edilir. require 'socket' #=> true soket = TCPSocket.new('google.com', 80) #=> # ## Alacağınız çıktı değişiklik gösterebilir. ## Soketi oluşturduk ve bir değişkene atadık. ## Şimdi bunun üzerinden okuma ve yazma işlemlerini ## gerçekleştireceğiz. soket.write "GET / HTTP/1.1" #=> 14 soket.write "\r\n\r\n" #=> 4 ## İki write metodunun sonucu da, sokete yazılan verinin ## uzunluğudur. ## Şimdi okuma zamanı, soketi açtık, isteğimizi bildirdik. ## Şimdi soket üzerinden aldığımız cevabı ekrana yazdıralım. soket.recv 80 #=> "HTTP/1.1 200 OK\r\nDate: Thu, 03 Sep 2020 10:48:21 GMT\r\nExpires: -1\r\nCache-Control" ## Alacağınız çıktı değişiklik gösterebilir. ## Ancak, başarılı şekilde okuma yaptık. # -------------------------------- # Teşviğinde bulunduğu paradigma ve derinlemesine anlatımı. # -------------------------------- ## -- ## Nesne Yönelimli Programlama Nedir? ## Kısaca NYP, en basit anlatımıyla; ## nesnelerle programlamadır. ## Nesne paradigması, her programcıya doğal ve sezgisel gelir. ## Bunun sebebi, zaten gerçekliği algılama şeklimize uygun olmasıdır. ## Araba, onu bir araya getiren nesnelerden oluşur, ## tekerlekleri, direksiyonu, kasası, ve diğer parçalarıyla. ## Ama bu, tam tanım değildir. NYP'de, Nesneler, ## Bilgilere ( evet, varlık olarak başka nesneler de sayılabilir ) ## ve bu bilgileri yönetecek ( hesaplamalar gerçekleştirecek ## ya da aksiyonlar alacak -- G/Ç -- gibi ) metotlara sahiptir. ## Bir nesnenin en net tanımı böyle yapılabilirken, ## NYP, bir gerçek dünya problemi için bir araya getirilmiş ## -- çoğunlukla birden fazla -- sınıfların yapıları, ## ilişkileri ve işlevlerini ele alır. ## Bir paradigma olarak NYP, bizlere her varlığı nesne olarak ## modellemeyi ve problem uzayımızdaki nesnelerle olan ilişkilerini ## Ruby'de NYP için sağlanan imkanlarla yönetmeyi öğütler. ## Sınıf içerisinde saklanan bilgiye öznitelik ya da özellik, ## işlevlere ise metot denilir. ## NYP jargonu için ileri okumaya başvurabilirsiniz. ## -- ## Ruby'de NYP teşviki: ## Nesneler, Sınıfların gerçeklenmiş halleridir. ## Tam tersi ile, Sınıflar ise, nesnelerin soyut kalıplarıdır. ## Bir sınıf tanımı yapalım ve gerçekleyelim: class Araba end #=> nil ## Evet, evet. Tanımımız hiç bir öznitelik ( attributes ) ya da ## metot ( method ) içermiyor. ## Şimdi bir özellik ekleyelim class Araba def initialize(hız) @hız = hız end end araba = Araba.new 100 #=> # ## En naif haliyle, hız bilgisi saklayan bir araba sınıfı gerçekledik. ## initialize metodu, Ruby imkanları ile, nesne yaşam döngünüzün ilk adımıdır. ## Bu döngüyü aşağıdaki gibi betimlemek mümkündür. ## İlkleme ( initialize ) -> [İşlevlerin çağırımı] -> Sonlandırma ## İlkleme, initialize metodu ile ele alınır, alınacak tüm argümanlar, ## sınıfın iş mantığı doğrultusuyla, bu ilk işlevde yönetilir ve nesne ## kullanıma hazır hale getirilir. ## Şimdi bir işlev ekleyelim. class Araba def initialize(hız) @hız = hız end def git! puts 'Hınn, hınn!' end end araba = Araba.new 100 #=> # ## Şimdi metodu çağırıyoruz. araba.git! #= Hınn, hınn! #=> nil ## Başlığın amacı sadece Ruby'nin NYP olanaklarını ve ## teşviğini işlemek değil. Paradigmaya bir giriş kazandırmak. ## Bundan dolayı, etkileşim içinde birden fazla sınıf görmeliyiz. class Tekerlek YERLİ = 5 İTHAL = 1 def initialize (tür) @güç = tür end def döndür! @güç -= 1 end end class Araba def initialize (hız) @hız = hız @tekerlekler = (1..4).map {|| Tekerlek.new(Tekerlek::YERLİ)} end def git! if @tekerlekler.map(&:döndür!).filter {|ömür| ömür < 0}.first then puts 'Paat!' else puts 'Hınnn, hınnn!' end end end ## nesnemizi oluşturuyoruz araba = Araba.new 100 ## altı sefer, araba nesnesinin git! metodunu çağırıyoruz. (0..6).map {|| araba.git! } #= Hınnn, hınnn! #= Hınnn, hınnn! #= Hınnn, hınnn! #= Hınnn, hınnn! #= Hınnn, hınnn! #= Paat! #= Paat! ## İş mantığımıza göre, arabamızın dört tekeri ve ve Yerli olanlar ## 5 birim dayanıklılığa sahip. ;) ## Bu beş birim tükenince, araba gitmek yerine, ## patlak teker çıktısı alıyoruz. ## Şimdiye kadar gördüklerimizi bir analiz edelim; ## Araba, sınıfın ismi. Her sınıf, tanımlamasak da, temel bir ## kurucu metot içerecek şekilde dil işleyicisi tarafından ## ele alınıyor. ## Bizim bir tanımımız var ama. ## Hız bilgisi alıyoruz. ## bu bilgi, sınıf özniteliğidir. Sınıf, bu bilgiye kendi içinden erişebilir. ## Bir de, binek araçların dört tekerleği olduğu fikriyle, ## nesne içinde, kurucu metot içinde dört tane Tekerlek nesnesi gerçekliyor ## ve saklıyoruz. ## İş mantığımıza göre onlara erişmemiz gerekiyor. ## git! metodu içinde, erişiyor ve kullanıyoruz. ## metotların sonundaki ünlem işareti bir konvansiyondur, ## metotların saf olmayan çağırımlar gerçeklediği anlamına gelmektedir. ## Kendilerini ( ya da sahip olduğu diğer nesneleri ) değiştirdikleri, ## bir girdi/çıktı gerçekleştirdikleri yada buna benzer yan etki içeren ## bir ifade barındırdıkları anlamına gelir. ## Sizi temin ederim ki, NYP, bu dökümanı ( hali hazırda ~1560 satır ) ## genel anlatımı için bile ikiye katlayabilir. ## Lütfen detaylı bilgi için ileri okumaya başvurunuz.